Yıllardır manuel vitesli araç kullanıyorsunuz, sol ayağınız debriyaja gitmeye öyle alışmış ki park halindeyken bile kıpırdıyor. Rezervasyon yaparken bir de bakıyorsunuz ki kiralık araç filomuzun tamamı otomatik vitesli. Endişelenecek bir durum yok: otomatik vites, manuelden çok daha az şey öğrenmenizi gerektirir. Asıl iş yeni bir şey öğrenmek değil, eski bir refleksi kapatmaktır.
Aşağıda otomatik vitesin mantığı, ilk kalkıştan park etmeye kadar kullanımı ve manuelden gelenlerin en sık yaptığı hatalar sırayla var. Trafik kuralları ise ayrı bir konu; onlar için KKTC trafik kuralları yazımıza bakabilirsiniz.
Vites kolundaki harfler ne anlama geliyor?
Otomatik vitesli bir araçta kolun üzerinde ya da yanında genellikle şu harfler bulunur:
- P (Park): Şanzımanı kilitler. Araç dururken, motoru kapatmadan önce ve motoru çalıştırırken bu konumda olur.
- R (Reverse): Geri vites.
- N (Neutral): Boş. Tekerlekler serbesttir; günlük sürüşte nadiren gerekir.
- D (Drive): İleri sürüş. Araç vitesleri kendisi değiştirir; zamanınızın neredeyse tamamı bu konumda geçer.
- L, 2, B, S veya +/-: Modele göre değişen ek konumlar. Düşük vitesi sabitlemeye veya vitesi elle seçmeye yarar; dik yokuşlarda ve uzun inişlerde işe yarar.
Kolu P’den çıkarmak için çoğu araçta fren pedalına basmanız ve kol üzerindeki bir düğmeye ya da kilide basmanız gerekir. Kol yerinden oynamıyorsa ilk kontrol edeceğiniz şey, frene gerçekten basıp basmadığınızdır.
Sol ayağı ne yapacağız?
Kısa cevap: hiçbir şey. Otomatik araçta iki pedal vardır, gaz ve fren, ve ikisi de sağ ayakla kullanılır. Sol ayak, varsa sol taraftaki ayak dayanağında ya da tabanda dinlenir.
Manuelden gelen sürücünün en riskli anı, ani bir durumda sol ayağıyla debriyaja basmak isterken geniş fren pedalına basmasıdır. Araç beklenmedik biçimde sert durur ve arkadaki sürücü hazırlıksız yakalanır. Bunu önlemenin en kolay yolu, ilk birkaç saat sol ayağınızı bilinçli olarak geriye, koltuğa yakın bir yere yerleştirmektir. Böylece refleks hareketi pedala ulaşamaz.
Sağdan direksiyonlu araçlarda pedal sırası değişmez: gaz yine sağda, fren solundadır. Değişen tek şey vites kolunun sol elinize geçmesidir; otomatikte bu kolu sürüş sırasında neredeyse hiç kullanmayacağınız için alışma yükü epey azalır.
İlk kalkış: adım adım
- Fren pedalına sağ ayağınızla basın ve basılı tutun.
- Kolun P konumunda olduğundan emin olun ve motoru çalıştırın (anahtar ya da düğme).
- Fren basılıyken kolu D’ye alın. Gösterge panelinde D harfinin yandığını kontrol edin.
- El frenini indirin. Bazı araçlarda bu bir kol, bazılarında bir düğme ya da ayak pedalıdır.
- Ayağınızı frenden yavaşça kaldırın. Gaza basmadan bile araç yürüyüş hızında ilerlemeye başlar.
- Hızlanmak için gaza yumuşakça basın.
Beşinci adımdaki kendiliğinden ilerleme hareketine “sürünme” denir ve otomatik vitesin en önemli özelliğidir. Manuel araçta debriyajdan ayağınızı çektiğinizde araç stop eder; otomatikte ise D konumundayken ayağınızı frenden çektiğiniz anda araç ilerler. Kırmızı ışıkta beklerken, park yerinde ya da sıkışık trafikte bu yüzden ayağınız frende kalmalıdır.
Yokuşta durup kalkmak
Manuel sürücülerin en çok korktuğu an olan yokuşta kalkış, otomatikte çok daha kolaydır. Frenden ayağınızı çekip gaza geçerken araç kısa bir an geriye kayabilir; bunu önlemek için hareketi hızlı ve kararlı yapın. Birçok yeni araçta frenden ayağınızı çektikten sonra birkaç saniye aracı tutan bir yokuş kalkış desteği bulunur, ama her modelde olmayabilir. Kiraladığınız araçta bu özelliğe güvenmek yerine ilk yokuşta bir kez deneyerek nasıl davrandığını görün.
Uzun ve dik inişlerde yalnızca frene yüklenmek yerine düşük vites konumunu (L, 2, B ya da manuel modda düşük vites) kullanmak frenleri korur. İnişin sonunda kolu tekrar D’ye almayı unutmayın.
Park ederken ve geri manevrada
Otomatik araçta park manevrası, sürünme hareketi sayesinde genellikle manuelden daha hassastır. Gaza hiç basmadan, yalnızca frenden ayağınızı az kaldırıp bastırarak santim santim ilerleyebilirsiniz.
- İleri ve geri arasında geçiş yaparken (D ile R arasında) aracın tamamen durmuş olmasına dikkat edin. Araç hareket halindeyken R’ye geçmek şanzımanı zorlar.
- Manevra bitince önce frene basın, kolu P’ye alın, el frenini çekin, sonra motoru kapatın.
- Eğimli yerlerde P konumuna ek olarak el frenini mutlaka kullanın.
- Araçtan inmeden önce gösterge panelinde P’nin yandığını bir kez daha kontrol edin.
Manuelden gelenlerin sık yaptığı hatalar
Kırmızı ışıkta N’ye almak
Manuelde boşa almak bir alışkanlıktır. Otomatikte kısa beklemelerde kolu D’de bırakıp frende beklemek doğru kullanımdır. Sürekli N ile D arasında gidip gelmek hem gereksizdir hem de kalkışta gecikmeye yol açar.
Yokuş aşağı N’de inmek
Yakıt tasarrufu düşüncesiyle boşta inmek, motor frenini devre dışı bırakır ve frenleri aşırı ısıtır. Otomatik araçta bunun yakıt açısından da bir getirisi yoktur.
Motor çalışırken araçtan P’ye almadan inmek
Aceleyle kapıyı açıp inen sürücü, kolu D’de bıraktıysa araç sürünmeye devam eder. Kısa bir duruş için bile olsa inmeden önce P.
Gazı manuel tempoyla kullanmak
Manuelde vites atmak için gazdan ayağınızı çekersiniz. Otomatikte buna gerek yoktur; gaza sabit ve kademeli basmanız, şanzımanın doğru zamanda vites değiştirmesini sağlar. Gazı köklemek ise aracın bir alt vitese inip yüksek devire çıkmasına neden olur, ki bu sollama dışında pek gerekmez.
Hangi araçla başlamak daha kolay?
Otomatiğe ilk kez geçiyorsanız gövdesi kısa ve görüşü geniş bir araç, park ve manevrada kendinizi daha güvende hissettirir. Şehir içi ve kısa mesafeler için Toyota Vitz gibi küçük bir hatchback iyi bir başlangıçtır. Bagajı dolu bir aile tatili ya da uzun yol için ise Ford Focus 2020 gibi sedan bir model daha rahat bir yolculuk sunar. İki durumda da sürüş mantığı aynıdır; değişen yalnızca aracın boyutudur.
İlk yarım saati nasıl geçirmeli?
Aracı teslim aldığınızda hemen ana yola çıkmak yerine birkaç dakikanızı otoparkta geçirin. Fren basılıyken P, R ve D arasında geçiş yapın; frenden ayağınızı kaldırıp sürünme hissini deneyin; birkaç kez yavaşça ileri ve geri gidin. Bu kısa alıştırma, yolda karşılaşacağınız ilk kavşakta sizi çok daha rahatlatır.
Aklınıza takılan bir şey olursa aracı teslim alırken vites konumlarını ve el freninin türünü sormanız yeterli. Araç seçimini yaptıysanız online kiralama formunu doldurduktan sonra rezervasyon ekibine otomatiğe ilk kez geçtiğinizi de iletebilirsiniz.
